Çocukken muhtemelen çocuk doktorunuzun ve ebeveynleriniz o sırada tavsiye ettiği aşıyı yaptırmışsınızdır. Ancak bir yetişkin olarak kendi kararlarınızı kendiniz vermelisiniz (elbette doktorunuzun rehberliği altında). Ve şimdi zatürre aşısı yaptırmanız gerekip gerekmediğini düşünüyor olabilirsiniz .
Elbette, önünüze ölümcül bir hastalığı önleme fırsatı sunulduğunda, bunu almayı ciddi olarak düşünmelisiniz; ancak görünen o ki, bu spesifik aşı türü herkese tavsiye edilmiyor. Bu, belirli kriterleri karşılamıyorsanız doktorunuzun size bunu önerme ihtimalinin bile düşük olduğu anlamına gelir.
Bununla birlikte uzmanlar, zatürre aşısının, diğer adıyla pnömokok aşısının, çoğu insan için hayatının bir noktasında iyi bir fikir olduğu konusunda hemfikir. İşte zatürre aşısı hakkında bilmeniz gerekenler ve bunun sizin için doğru olup olmadığını (ve ne zaman) nasıl bileceğiniz.
Zatürre Aşısı: Streptococcus Pneumoniae Karşı Koruma
Zatürre aşısı, Streptococcus pneumoniae bakterisinin neden olduğu pnömokok hastalığını önlemeye yönelik aşıdır. Pnömokok hastalığı, zatürre, menenjit ve bakteriyemi gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen bir grup hastalığı içerir. ABD’de kullanılan iki ana pnömokok aşısı türü vardır:
- PCV13 (Pnömokok Konjuge Aşısı): Bu aşı, pnömokok hastalığına neden olan 13 farklı bakteri türüne karşı koruma sağlar. Özellikle pnömoni, menenjit ve bakteriyemi gibi ciddi pnömokok hastalığı türlerine karşı etkilidir.
- PPSV23 (Pnömokok Polisakkarit Aşısı): PPSV23, pnömokok hastalığına neden olan 23 farklı bakteri türüne karşı koruma sağlar. Menenjit ve bakteriyemi gibi enfeksiyonların önlenmesine yardımcı olur.
Bu pnömokok aşıları, yaşam kurtarıcı olabilir. Özellikle 65 yaş ve üzeri yetişkinler için büyük önem taşır. CDC verilerine göre, PCV13, 65 yaş ve üzeri yetişkinlerde pnömokok hastalığının ciddi formlarına karşı koruma sağlayarak ölümleri önemli ölçüde azaltabilir. Aynı şekilde PPSV23 aşısı da invaziv pnömokok hastalığına karşı etkili bir koruma sunar.
Zatürre aşıları, pnömokok hastalığına karşı koruyucu bir kalkan oluşturur ve hastalığın yayılmasını önler. Herhangi bir aşıyı düşünüyorsanız, doktorunuzla konuşarak sizin için en uygun aşı planını belirlemeniz önemlidir. Bu aşılar, ciddi sağlık sorunlarına karşı etkili bir savunma sağlar ve hastalığın yayılmasını engeller.
Zatürre Aşısı: Kimler İçin Uygundur?
Zatürre aşısı, özellikle belirli risk faktörlerine sahip olan yetişkinler için önerilmektedir. İşte zatürre aşısının kimler için uygundur ve ne zaman düşünülmelidir:
- 65 Yaş ve Üzeri Yetişkinler: 65 yaş ve üzeri yetişkinler, zatürre aşısının ilk adaylarıdır. Yaş ilerledikçe bağışıklık sistemi zayıflayabilir, bu nedenle pnömokok enfeksiyonlarına karşı koruma daha önemli hale gelir.
- Kronik Sağlık Sorunları Olanlar: Kronik akciğer hastalıkları (örneğin KOAH), diyabet, kalp hastalığı veya ciddi böbrek hastalığı gibi sağlık sorunlarına sahip olanlar zatürre riski altında olabilirler. Bu kişiler için zatürre aşısı önerilir.
- Sigara İçenler: Sigara içenler, akciğerlerini zaten tahrip eden bir alışkanlık nedeniyle zatürre riski altındadır. Sigara içenler için zatürre aşısı önemlidir.
- İmmün Yetmezlik Durumları: Bağışıklık sistemi zayıflamış olanlar, özellikle HIV/AIDS, kemoterapi veya organ nakli gibi nedenlerle bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler, zatürre aşısına ihtiyaç duyarlar.
Eğer yukarıdaki kriterlere uyan bir yetişkinseniz, zatürre aşısı sizin için önemli bir koruyucu önlem olabilir. Ancak her zaman doktorunuzla konuşmalı ve onun tavsiyelerini takip etmelisiniz. Doktorunuz, sağlık durumunuz ve risk faktörlerinize göre en uygun aşı planını belirleyecektir.
Unutmayın ki zatürre aşısı, bu ciddi hastalığa karşı etkili bir koruma sağlayabilir. Kendi sağlığınızı ve başkalarının sağlığını korumak için bu tür aşı fırsatlarını değerlendirmek önemlidir.
Zatürre Aşısını Kimler Yaptırmamalıdır?
Zatürre aşısı, genellikle birçok kişi için önerilir ve yaşam kurtarıcı olabilir. Ancak aşıyı yaptırmamanız gereken bazı durumlar vardır. Rutgers Üniversitesi Translasyonel Tıp ve Bilim Enstitüsü müdürü ve akciğer yoğun bakım uzmanı olan Dr. MD Reynold Panettieri’ye göre, pnömoni aşısı önerileri, kişinin sağlık durumuna ve yaşına göre değişebilir. Dr. Panettieri, “Bu bir risk-fayda oranıdır” diyor ve ekliyor, “65 yaşın altındaysanız ve genel olarak sağlıklıysanız, pnömokokal pnömoniye yakalanma olasılığınız düşüktür.”
CDC’ye göre, aşağıdaki durumlarda zatürre aşısını yaptırmamanız önerilir:
- Alerjik Reaksiyon: PCV13, PPSV23, erken pnömokok konjuge aşısı (PCV7), DTaP aşısı veya bu aşıların herhangi bir parçasına karşı yaşamı tehdit eden alerjik reaksiyon gösteren kişiler. Eğer bu konuda şüpheliyseniz, doktorunuzla konuşmanız önemlidir.
- Hastalık Durumu: Şu anda ciddi bir hastalığınız varsa, zatürre aşısını yaptırmamanız gerekebilir. CDC, soğuk algınlığı gibi hafif bir hastalığınız varsa aşının “muhtemelen” yapılabileceğini belirtiyor, ancak daha ciddi bir hastalığınız varsa aşıyı erteleme gerekebilir.
Zatürre aşısı hakkında karar verirken doktorunuzun rehberliğini dikkate almanız önemlidir. Her bireyin sağlık durumu farklıdır, bu nedenle aşının sizin için uygun olup olmadığını belirlemek için bir sağlık uzmanıyla görüşmek önemlidir.
Zatürre Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?
Zatürre aşılarının çoğu insan üzerinde ciddi yan etkileri nadiren görülse de, bazı hafif yan etkiler olabilir. İşte PCV13 ve PPSV23 aşılarının yaygın yan etkileri:
PCV13 Aşısının Yan Etkileri:
- Aşı Yerinde Kızarıklık: Aşı yapılan bölgede hafif kızarıklık görülebilir.
- Aşı Yerinde Şişlik: Aşı yapılan bölgede hafif şişlik olabilir.
- Aşı Yerinde Ağrı veya Hassasiyet: Aşının yapıldığı bölgede ağrı veya hassasiyet hissi yaşanabilir.
- Ateş: Aşı sonrası ateş yükselmesi nadiren görülse de bazı insanlarda ateş görülebilir.
- İştah Kaybı: Aşının ardından iştah kaybı yaşanabilir.
- Yorgunluk: Aşı sonrası yorgunluk hissi görülebilir.
- Baş Ağrısı: Baş ağrısı nadiren görülebilir.
- Titreme: Titreme, aşı sonrası nadiren görülen bir yan etki olabilir.
PPSV23 Aşısının Yan Etkileri:
- Aşı Yerinde Kızarıklık: Aşı yapılan bölgede kızarıklık olabilir.
- Aşı Yerinde Ağrı: Aşı bölgesinde hafif ağrı görülebilir.
- Ateş: Ateş yükselmesi, nadir görülen bir yan etki olabilir.
- Kas Ağrıları: Kas ağrıları bazı insanlarda görülebilir.
Yukarıda listelenen yan etkiler genellikle hafif ve kısa süreli olup, genellikle iki gün içinde kendiliğinden geçerler. Aşı sonrası herhangi bir ciddi yan etki yaşandığında, bir sağlık profesyoneline başvurmak önemlidir. Yan etkiler veya endişeler hakkında daha fazla bilgi almak için doktorunuza danışmanız önerilir.
Zatürre Aşısı İçin En İyi Zaman Hangisidir?
Zatürre aşısını yaptırmak için en iyi zaman, kişisel tercihlerinize ve sağlık durumunuza bağlıdır. Genellikle zatürre mevsimlerinde, yani kış ve sonbaharda daha sık görülse de, aşıyı yılın herhangi bir zamanında alabilirsiniz. Kararınızı verirken aşağıdaki faktörlere dikkat etmek önemlidir:
- Sağlık Durumu: Özellikle risk altındaki kişiler için aşıyı erken almak önemlidir. Kronik sağlık sorunları olan, bağışıklık sistemi zayıf olan veya diğer risk faktörlerine sahip bireyler için aşı daha erken yaşlarda önerilebilir.
- Aşıların Arası: Eğer hem PCV13 hem de PPSV23 aşılarını almayı düşünüyorsanız, bu aşılar arasında en az bir yıl beklemek gerekebilir. Araştırmalar, bu bekleme süresinin bağışıklık tepkisini artırdığını göstermektedir.
- Doktor Tavsiyesi: En iyi zamanı belirlemek için doktorunuzla görüşmek önemlidir. Doktorunuz, sağlık geçmişinize, yaşınıza ve diğer risk faktörlerine dayalı olarak size en uygun zamanı tavsiye edebilir.
Sonuç olarak, zatürre aşısını ne zaman almanız gerektiği kişisel bir karardır ve sağlık profesyonelinizin tavsiyesi bu kararı şekillendirebilir. Aşı hakkında daha fazla bilgi almak ve uygun zamanı belirlemek için doktorunuzla iletişime geçmek en iyisi olacaktır.